Định mức vải may quần jean: tính sao cho đủ

Một quần jean dài người lớn, dáng thường, cắt trên vải denim khổ 57/58 inch: khoảng 1,3 đến 1,8 mét, đã gồm hao hụt. Đó là con số để bạn nhẩm nhanh lúc báo giá. Nhưng nếu lấy đúng nó đi đặt vải cho đơn 500 quần, gần như chắc chắn bạn sẽ thiếu.

Con số ai cũng biết, và cái bẫy nằm ngay sau nó

Gõ câu hỏi này lên Google, bạn sẽ nhận được một loạt công thức kiểu “khổ 1m5 thì mua 1m1 vải cho một cái quần”. Công thức đó không sai. Nó chỉ đang trả lời cho một người khác — người ra chợ mua vải may một chiếc quần cho chính mình.

Xưởng của bạn không cắt một chiếc. Bạn trải bốn mươi lớp vải, giác nhiều size chung một sơ đồ, và cắt một lần. Cách làm đó tốn ít vải hơn hẳn so với cắt lẻ. Nhưng nó lại sinh ra ba khoản hao hụt mà người may lẻ không bao giờ gặp.

Nói cách khác: bạn đang dùng nhầm công thức của một ngành nghề khác.

Định mức thật nằm trong sơ đồ giác

Trong sản xuất công nghiệp, định mức vải không đến từ công thức nào cả. Nó đến từ một tấm sơ đồ.

Nhân viên giác sơ đồ (marker — bản vẽ xếp toàn bộ chi tiết rập lên mặt vải) sẽ xếp thân trước, thân sau, cạp, đáp túi, lưng túi của nhiều size chồng ghép vào nhau sao cho kín mặt vải nhất. Xếp xong, đo chiều dài sơ đồ. Chia cho số quần nằm trên đó. Ra định mức.

Định mức = chiều dài sơ đồ ÷ số quần trên sơ đồ

Sơ đồ dài 8,58 mét giác được 6 quần thì định mức là 1,43 mét một quần. Không phải ước lượng. Là số đo.

Hiệu suất sơ đồ: chỗ tiền chảy đi mà không ai thấy

Đi kèm mỗi sơ đồ là một con số phần trăm: hiệu suất giác. Nó cho biết bao nhiêu phần diện tích mặt vải thực sự biến thành chi tiết quần, phần còn lại là khoảng trống giữa các mảnh rập.

Trong ngành, từ 80–85% trở lên được coi là sơ đồ tốt. Rơi xuống dưới ngưỡng đó, phần vải vụn vượt quá 15%. Nghe thì nhỏ. Nhưng vải thường chiếm khoảng một nửa giá thành một sản phẩm may, nên vài phần trăm hiệu suất trượt đi là vài phần trăm lợi nhuận trượt theo.

Nếu bạn thuê giác sơ đồ bên ngoài, đây là con số duy nhất bạn cần hỏi.

Cây vải ghi khổ 58 inch, nhưng bạn chỉ cắt được 57

Đây là chỗ sai đầu tiên của gần như mọi phép tính tự làm.

Khổ ghi trên cây vải là khổ danh nghĩa, đo từ mép này sang mép kia. Hai mép đó là biên vải — phần dệt chặt hơn, thường lệch màu, hay có lỗ kim của khung dệt. Bạn không cắt được lên đó.

Phần biên hai bên cây vải không cắt được, phải trừ khỏi khổ danh nghĩa trước khi giác sơ đồ.

Mỗi bên biên thường ăn mất 1 đến 2 cm. Thực hành phổ biến là trừ thẳng một inch khỏi khổ danh nghĩa, lấy phần còn lại làm khổ hữu dụng (cuttable width) để giác sơ đồ. Vải ghi 58 inch, bạn tính trên 57 inch, tức 144,8 cm.

Một inch nghe không đáng gì. Nhưng nó là sai số một chiều — luôn lệch về phía thiếu, và lệch đều trên toàn bộ đơn hàng.

Ba khoản hao hụt không có trong công thức nào

Sơ đồ đã tính xong. Giờ đến phần thực tế trong nhà cắt.

Đầu bàn. Mỗi lần trải một lớp vải, hai đầu bàn phải chừa ra vài centimet để dao cắt ăn hết. Nhân lên bốn mươi lớp, nó không còn là vài centimet.

Đầu khúc. Cây vải hết trước khi trải xong một lớp đủ dài. Phần thừa lại ngắn hơn sơ đồ nên không giác được gì, nằm đó thành vải khúc.

Lỗi vải. Cây denim nào cũng có lỗi. Đến đoạn lỗi, thợ trải phải cắt bỏ hoặc nối, và phần bỏ đó tính vào hao hụt.

Cộng cả ba lại, các xưởng Việt Nam thường khai từ 3% đến 7% tùy độ phức tạp của rập, loại vải, và tay nghề người giác. Với denim trơn khổ rộng, 3–5% là vùng hợp lý. Nhưng đừng mượn con số của tôi — theo dõi vài đơn của chính bạn rồi lấy con số của mình, vì nó phản ánh đúng nhà cắt của bạn.

Và nếu hàng của bạn wash sau khi may, còn một khoản nữa: vải sẽ co. Phần co đó phải được cộng vào rập ngay từ đầu, không phải cộng vào lượng vải đặt.

Bảng tra nhanh, đọc sau khi đã hiểu ở trên

Dùng để nhẩm lúc báo giá, không dùng để chốt đơn. Khổ vải 57/58 inch, đã gồm hao hụt:

Dáng quần	Định mức tham chiếu	Ghi chú
Skinny, slim, size nhỏ	1,30 – 1,45 m	Ống hẹp nên ghép rập sát nhau
Straight, regular	1,40 – 1,60 m	Vùng phổ biến nhất
Ống rộng, baggy, size lớn	1,60 – 1,80 m	Thân trước rộng, khó ghép

Khổ vải hẹp hơn thì định mức tăng, và tăng không tuyến tính — chuyển từ khổ 60 inch xuống khổ 45 inch có thể đội chiều dài vải lên tới một phần tư hoặc hơn cho cùng một sản phẩm. Vì vậy vải khổ rộng đắt hơn trên mỗi mét vẫn có thể rẻ hơn trên mỗi quần.

Đặt bao nhiêu mét thì đủ

Tổng mét cần đặt = định mức sơ đồ × số lượng × (1 + % hao hụt), rồi làm tròn lên theo cây nguyên.

Ví dụ, đơn 500 quần straight, sơ đồ cho định mức 1,43 mét, hao hụt 4%:

500 × 1,43 = 715 mét. Nhân 1,04 thành 743,6 mét. Cây vải 50 mét thì cần 14,9 cây, tức đặt 15 cây, tương đương 750 mét.

Đừng đặt 744 mét. Nhà cung cấp giao theo cây nguyên, và phần lẻ bạn xin thêm giữa đơn hàng gần như chắc chắn rơi vào lô nhuộm khác, ánh màu khác.

Mua vải ở Việt Nam thì khác chỗ nào

Ba thứ dễ làm lệch phép tính ở thị trường trong nước.

Khổ vải không phải lúc nào cũng đúng như hợp đồng. Hàng nhập từ Trung Quốc, Pakistan, Ấn Độ có dải khổ khác nhau, và khổ thực đo được đôi khi lệch so với khổ ghi trên phiếu. Đo lại một cây bất kỳ khi hàng về kho trước khi cho giác sơ đồ.

Khổ ghi trên tag mẫu là khổ danh nghĩa. Đo lại cây vải thật khi hàng về kho rồi mới lấy số đó đi giác sơ đồ.

Chiều dài cây không đều. Cây càng ngắn thì tỷ lệ đầu khúc càng cao, vì mỗi cây đều để lại một phần thừa không giác được. Hai lô cùng số mét nhưng khác chiều dài cây sẽ cho ra hao hụt khác nhau.

Đơn vị mua bán. Ở các chợ vải như Tân Bình hay Soái Kình Lâm, không phải chỗ nào cũng bán theo mét. Nếu mua theo ký, bạn phải quy đổi qua trọng lượng vải với khổ để ra số mét thực — và lúc đó GSM của cây vải trở thành con số quyết định giá.

Xem thêm: Định lượng vải denim: oz và GSM khác nhau chỗ nào — trong bài đó có ô tính sẵn một kilogram vải được bao nhiêu mét, dùng ngay khi bên bán báo giá theo ký.

Riêng ở Phúc Anh Đăng, vải jean bán theo cây chứ không cắt lẻ theo mét, và dải khổ ghi trên tag mẫu chạy quanh 1m80 đến 1m90 — rộng hơn khổ 57/58 inch mà phần lớn tài liệu nước ngoài lấy làm chuẩn. Khổ rộng hơn thì định mức trên mỗi quần thấp hơn, nên đừng bê thẳng con số 1,43 mét ở trên vào đơn của mình mà không giác lại sơ đồ trên đúng khổ đang mua.

Câu hỏi thường gặp

May một quần jean tốn bao nhiêu mét vải? Khoảng 1,3 đến 1,8 mét trên vải denim khổ 57/58 inch, đã tính hao hụt. Dáng skinny với size nhỏ nằm ở đầu dưới, ống rộng với size lớn nằm ở đầu trên. Đây là khoảng tham chiếu để ước lượng nhanh, không phải con số để đặt hàng.

Định mức vải quần jean tính bằng công thức nào? Không có công thức cố định. Định mức bằng chiều dài sơ đồ giác chia cho số quần nằm trên sơ đồ đó. Mọi công thức tính theo số đo cơ thể chỉ là ước lượng thô, dùng được khi chưa có rập nhưng không dùng để chốt lượng vải đặt.

Khổ hữu dụng là gì và vì sao phải trừ biên? Khổ hữu dụng là phần vải thực sự cắt được, sau khi trừ hai biên. Biên vải dệt chặt hơn, thường lệch màu, có thể có lỗ kim khung dệt nên không đưa vào chi tiết sản phẩm được. Thực hành phổ biến là trừ khoảng một inch khỏi khổ ghi trên cây.

Nên cộng bao nhiêu phần trăm hao hụt? Các xưởng trong nước thường khai 3–7%. Denim trơn khổ rộng, rập đơn giản thì 3–5% là hợp lý. Tốt nhất là theo dõi vài đơn của chính xưởng mình rồi lấy con số thực tế, vì hao hụt phụ thuộc nhà cắt của bạn nhiều hơn phụ thuộc loại vải.

Hiệu suất sơ đồ bao nhiêu là được? Từ 80–85% trở lên được coi là tốt. Dưới ngưỡng đó, vải vụn vượt quá 15% diện tích. Nếu thuê giác sơ đồ bên ngoài, hãy yêu cầu báo con số này kèm sơ đồ — nó là thứ duy nhất cho biết bạn đang trả tiền cho vải hay trả tiền cho khoảng trống.

Ba việc nên làm trước đơn vải tiếp theo

1. Đo lại khổ thực của một cây bất kỳ khi hàng về, trừ biên, lấy khổ hữu dụng làm đầu vào cho giác sơ đồ.
2. Yêu cầu hiệu suất giác kèm mỗi sơ đồ. Dưới 80% thì trả lại cho giác lại.
3. Ghi lại lượng vải cấp phát với lượng vải thực dùng của ba đơn liên tiếp. Chênh lệch giữa hai con số đó chính là phần trăm hao hụt thật của xưởng bạn — đáng tin hơn bất kỳ con số nào đọc được trên mạng.

Hai chỗ trong bài đáng đọc bản gốc, nếu bạn phải bảo vệ con số trước sếp hoặc trước khách. Công thức lấy định mức từ chiều dài sơ đồ được trình bày đầy đủ trong một nghiên cứu về định mức vải của Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội — nguồn học thuật trong nước, nên nó dùng đúng bộ thuật ngữ mà xưởng Việt Nam đang nói hằng ngày. Còn ngưỡng hiệu suất sơ đồ 80–85% thì Apparel Resources giải thích kỹ hơn vì sao nhà cắt phải đo con số này mỗi ngày, kèm cách tách định mức trên sơ đồ ra khỏi định mức thực tế sau khi cắt xong.

Xem thêm: Đọc thông số vải denim: 3/1, Ne 7×6, 68×48 là gì — đọc đúng khổ vải và định lượng trên bảng chào hàng trước khi đưa vào phép tính ở trên.